به هر حال سران بتپرستان مىخواستند با اين سخن ، روحيه متزلزل پيروان خود را تقويت كنند ، و از سقوط هر چه بيشتر اعتقاداتشان جلوگيرى به عمل آورند اما چه تلاش بيهوده اى ؟ ! . سپس براى اغفال مردم و يا قانع ساختن خويش گفتند : « ما هرگز چنين چيزى را از پدران خود نشنيده‌ايم ، اين فقط يك دروغ و كذب است » ! ( * ( ما سَمِعْنا بِهذا فِي الْمِلَّةِ الآخِرَةِ إِنْ هذا إِلَّا اخْتِلاقٌ ) * ) . اگر ادعاى توحيد و نفى بتها واقعيتى داشت بايد پدران ما با آن عظمت و شخصيت ! آن را درك كرده باشند ، و ما از آنها شنيده باشيم ، اما اين يك گفتار دروغين و بىسابقه است ! تعبير به « * ( الْمِلَّةِ الآخِرَةِ ) * » ممكن است اشاره به جمعيت پدرانشان باشد كه نسبت به آنها آخرين ملت بودند چنان كه در بالا گفتيم ، و ممكن است اشاره به « اهل كتاب » مخصوصا « نصارى » باشد كه آخرين دين و ملت قبل از ظهور پيامبر اسلام ص محسوب مىشدند ، يعنى در كتب نصارا نيز از سخنان محمد ص اثرى نيست ، چرا كه آنها قائل به « تثليث » ( خدايان سه گانه ) هستند ، توحيد محمد ص مطلب نوظهورى است ! ولى چنان كه لحن قرآن در آيات مختلف ديگر نشان مىدهد عرب جاهلى تكيه بر كتب يهود و نصارى نداشت ، تمام تكيه گاهش سنت و آئين نياكان و پدران بود ، و همين شاهد خوبى براى تفسير اول است . « اختلاق » از ماده « خلق » در اصل به معنى ابداء چيزى بدون سابقه است ، سپس اين كلمه به « دروغ » نيز اطلاق شده ، چرا كه دروغگو در بسيارى از مواقع مطالب بىسابقه اى را مطرح مىكند ، بنا بر اين منظور از « اختلاق » در آيه مورد بحث اين است كه ادعاى توحيد ادعاى نوظهور و بىسابقه اى است